948 55 65 37  teder@teder.org

Estellerria Geologikoa

Gure lurraldean barrena

Zer da Estellerria Geologikoa?

Gure ingurunearekiko jakinmina piztu eta gure natur ingurunearen kontserbazioa sustatu nahi duen ekimena da Estellerria Geologikoa, eskualdeko ondare geologikoan arreta jarriz eta haren balioa eta geodibertsitatea agerian utziz.

Ondare geologiko horren eskaintza eta kudeaketa bateratua proposatu nahi dugu, Estellerriko Interes Geologikoko Lekuen azterketa, dibulgazioa eta kontserbazioa sustatuko dituena.

Estellerria Geologikoa Estellerriko TGPEaren proiektu propioa da, Nafarroako TGParen bidez finantzatua, FEADER eta Nafarroako Gobernuaren funtsekin.

Ongi etorri

Ongi etorri Estellerria Geologikora: bertan, diapiroak eta gutizia geologikoak elkartzen dira gure etxeari forma eman dion istorioa kontatzeko. Gure eskualdea ezagutu, ikasi eta estimatzera gonbidatzen zaitugu, ikuspegi guztiz berritzailearekin.

Inoiz galdetu al diozu zeure buruari zein sekretu gordetzen dituen zure oinen azpian dagoen lurrak?
Ibilbide zirraragarri batean murgiltzera gonbidatzen zaitugu. Gure eskualdearen historiak bizia hartuko du paisaiari forma eman dioten elementuen bidez.
Estellerria Geologikoa proiektuaren helburua ez da gure lurraren sekretu ezkutuak ezagutaraztea bakarrik, baita pertsonak harkaitz eta bailara bakoitzean arrastoa utzi duen milaka urteko iraganarekin lotzea ere. Ekimen honen bidez, Estellerrian geoturismoa sustatzen ari gara, bere garrantzia nabarmenduz eta bere geologian dagoen aniztasun harrigarria sustatuz.
Gure helburua argia da: gure eskualdean dauden Interes Geologikoko Lekuen ikerketa, hedapena eta zaintza bultzatzea.
Gure lurraren historia.
Estellerrian 250 milioi urte baino gehiagotan zehar gertatutako prozesu geologiko guztiak ezagutzen dira, hasi Triasikoaren oinarritik (Estella-Lizarrako, Allotzko, Jaitzeko eta Olloko diapiroetan azaleratua, besteak beste) eta gaur egunera arte (XXI. mendean Jaitzeko diapiroaren ertzean izandako kolapsoetan bezala).
Prozesu geologikoen etengabeko jarduera horrek hainbat arroka-mota, egitura tektonikoak, higadura- eta sedimentazio-formak eta mineral- eta paleontologia aztarnategiak sortu ditu. Hala, jatorri plutonikoko arrokak (egitura diapirikoen barruko ofita-blokeak) eta jatorri sedimentarioko arrokak ikusten ditugu, desberdinak testuinguruaren edo inguru sedimentarioaren arabera.
Estellerrian, diapiroetako eta ertzetako Triasiko eta Jurasikotik hasi, ipar-mendebaldeko eta mendebaldeko Kretazeotik (Lokitz eta Kantabriako mendizerretatik), Urbasa eta Andiako mendilerroetako itsas tertziariotik eta hego-ekialdeko Tertziario kontinentaletik igarotako materialak daude irudikatuta. Material horien gainean txertatu da ibai-sarea, eta hainbat metaketa sortu dira Kuaternarioan zehar, hala nola Ebro ibaiaren ertzetan dauden Pleistozenoko eta Holozenoko terrazak eta haien ibaiadar nagusiak, hala nola Ega.

Argazki galeria

Interesatuko zaizu agian

MAPA

Estellerriko baliabide geologikoen mapa deskargatu dezakezu.

Ezagutu itzazu Estella-Lizarrako, Allotzko eta Jaitzeko diapiroak, Urbasako mendilerroko, Andiako edo Lokitzko paisaia karstikoa, Los Arcos edo Sesmako igeltsuak, Kodesko konglomeratuak edo Carcarko ibai-terrazak.

Mapa

Liburuxka

Proiektuaren informazio-liburuxka deskargatu dezakezu.

Lurraren geruza sakonetako material bigunagoek eta arinagoek haien gainean dauden beste arroka-geruza batzuk zeharkatzen dituztenean, diapiro izeneko egitura sortzen dute. Era berean, geologiak Estellerriko eskualdeko paisaia ikusteko eta interpretatzeko duen modua zeharkatzea proposatzen dizuegu.

Liburuxka

Ibilbideak eta turismoa

Mendi-ibiliak, BTT, eskalada edo espeleologiaren bitartez, Estellerriko hainbat leku ezagutuko dituzu, geologiaren eta bere eboluzioaren iragazkipean.

Ibilbideak eta turismoa

Interes geologikoko 7 eremu

ANDIA MENDILERROA
Bi goilautada ikaragarri horiek antzinako itsas Tertziarioko estratuak erakusten dituzte beren ertzetan. Biak elkartuta, Hego Kantauriko Sinklinorioaren ekialdeko hedadura definitzen dute Euskal-Kantauriar Eskualdean, hegoaldeko zati handi bat hartzen duen formazio kurbatua. Andia mendilerroa Urbasarekin lerrokatzen da, alboetan inklinazio-angelu leunak dituen sinklinal bat sortuz. Andia mendilerroaren hegoaldeak faila-sare korapilatsua du, eta konplexutasun-ukitu bat eransten dio mirari geologiko horri.
JAITZEKO DIAPIROAK
Jatorri diapirikoko egitura, sekzio zirkularrekoa, kubeta-forman higatua eta Paleozenoko eta Eozenoko kare-malkarrez inguratua.
Inguru horretan, Salado ibaia nabarmentzen da, Argaren adarra, Jaitzeko diapiroan sortu eta Allotzko urtegia elikatzen duena. Jaitzetik igarotzean, gatza ekoizteko instalazioak eta egiturak aurkitzen ditugu, horietako batzuk oraindik ere erabiltzen direnak, hala nola larrainak, errotak, zubiak, kanalizazioak eta abar.
URBASA MENDILERROA
Kareharrizko mendilerroa, kareharriz, kalkarenitaz eta itsas dolomia tertziarioz osatua. Eskala handiko egitura geologikoa da, kareharriz, kalkarenitaz eta itsas dolomia tertziarioz osatua, eta akuifero garrantzitsua da. Forma karstiko eta iturburu ugari daude, horietako batzuk emari eta interes handikoak. Goi Kretazeoko material tupatsu hareatsuetan modelatutako eta Paleozenoko eta Eozenoko kare-malkarrez inguratutako SSEan Urederra ibaiaren harana nabarmentzen da.
LOKITZ MENDILERROA
Allin eta Metauten ibarretatik Arabako mugaraino hedatzen den mendilerroa da, Koniacienseko zenbait karenitaz (hareatsuak batzuetan) osatua. 22 km inguruko luzera eta 140 kilometro koadroko azalera du. Morfologia karstiko ugari ditu, eta, altuera handiko farailoi harritsuekin, sakanekin eta baso autoktonoekin batera, paisaia ederra eta interes geomorfologikoa direla-eta interes handiko ibilbide geologikoak planifikatzeko aukera ematen du.
ESTELLA-LIZARRAKO DIAPIROA
Gatz-diapiroa, ebaporita-masa batez osatua, batez ere igeltsuz eta gatz-bretxaz osatua. Keuperreko beste arroka batzuen (buztinak, dolomitak, ofita) tamaina desberdinetako blokeak ditu. Ega ibaiak, Estella-Lizarratik igarotzean, meandro bat egiten du diapiroaren iparraldeko ertza higatuz. Enklabe horretan dauden ezaugarri geologikoak argi eta garbi erakusten dira, eta, ondorioz, potentzial handiko eremua da, ez bakarrik geologikoa, baita kulturala, naturalistikoa eta arkitektonikoa ere, hiri-ingurune interesgarri batean baitago.
KODES MENDILERROA – KANTABRIA MENDILERROA
Bertan azaleratzen diren arroken izaera desberdina dela eta, kontraste handiko erliebea duen gunea. Ezaugarri geologiko garrantzitsuak eta adierazgarriak ditu, metaketen potentzia dela eta, batez ere, bertikalean dauden konglomeratuena. Paisaiaren edertasun handia.
EBROKO ARROA
Eskualdeko interes geologikoko gunea. Berez, Iberiar Penintsulako Domeinu Geologikoetako baten zati da. Endorreikoa, Oligozenoan eta Miozenoan. Arroaren ertzeko konglomeratuetatik hasi eta arroaren erdialdeko ebaporitetaraino doazen materialez beteta dago. Iparraldean, Kantabriako mendilerroaren zamalkadurak eta Pirinioen hegoaldeko fronteak mugatzen dute eremu hori, eta hegoaldean, berriz, Cameros mendilerroaren zamalkadurak.

Zeharkatu

Lurraren geruza sakonetako material bigunagoek eta arinagoek haien gainean dauden beste arroka geruza batzuk zeharkatzen dituztenean, diapiro izeneko egitura sortzen dute. Era berean, geologiak Estellerriko eskualdeko paisaia ikusteko eta interpretatzeko dugun modua zeharkatzea proposatzen dizuegu.

Ondarea

Bisita honetan, geologiak gure paisaia aniztasuna markatu du, gure natur gune babestuen balioa, gure herrien eraikuntza eta jarduera tradizionalak baldintzatuz, hala nola, gatzagak, igeltserotzak, karobiak, meategiak edo teileriak.

Ezagutu

Ezagutu itzazu Estella-Lizarrako, Allotzko eta Jaitzeko diapiroak, Urbasako mendilerroko, Andiako edo Lokitzko paisaia karstikoa, Los Arcos edo Sesmako igeltsuak, Kodesko konglomeratuak edo Carcarko ibai-terrazak

Kontaktua

CARMEN RUIZ DE LARRAMENDI

EKINTZAILETZA – TGPE

637 066 310